Czy sołtys może być naprawdę niezależny?

Kiedy słyszymy słowo „samorząd”, większość z nas myśli o urzędzie gminy, wójcie czy radnych. Ale dla nas, na co dzień żyjących w naszych miejscowościach, najbliższą i najważniejszą władzą jest przecież Sołtys. To do niego idziemy, kiedy trzeba załatać dziurę w drodze, naprawić lampę albo zorganizować coś dla wsi.

Ostatnio w przestrzeni internetowej pojawił się tekst, który wywołał sporo emocji, zadając pytanie: czy sołtys w gminie może być naprawdę niezależny? I choć intencją autorów tamtego wpisu było pewnie uderzenie w lokalne władze, to tak naprawdę poruszyli oni problem, który może być bardzo realny w skali całego kraju. To temat, o którym warto rozmawiać na poważnie, bez politycznych awantur, bo przepisy przepisami, a codzienna rzeczywistość na polskiej wsi bywa zupełnie inna.

Z przepisów sprawa wygląda prosto i czarno-biało: sołtysa wybieramy my, mieszkańcy, na zebraniu wiejskim. Nie jest on pracownikiem urzędu, wójt nie jest jego szefem i nikt z gminy nie może go zwolnić. Tyle teorii. Ale kiedy schodzimy na ziemię i popatrzymy na to, jak wygląda codzienne życie liderów wiejskich, sprawa robi się o wiele bardziej skomplikowana. Prawda jest taka, że w całej Polsce sołtysi są w jakiś sposób – przynajmniej pośrednio – zależni od wójtów czy burmistrzów. I to wcale nie musi wynikać ze złej woli kogokolwiek.

Wystarczy spojrzeć na to życiowo. Jeśli sołtys chce cokolwiek dla swojej wsi wywalczyć – zrobić drogę, chodnik, wyremontować świetlicę czy dobrze wydać fundusz sołecki – to sam tego nie zrobi. Nie ma własnego budżetu ani maszyn. Musi iść do urzędu, rozmawiać z wójtem, przekonywać urzędników do przygotowania papierów i prosić radnych o zabezpieczenie pieniędzy.

Ta codzienna praktyka stawia każdego sołtysa w trudnym położeniu. Z jednej strony ma być głosem nas, mieszkańców, i walczyć o swoje. Z drugiej – wie, że jeśli za mocno wejdzie w konflikt z urzędem, to ucierpieć na tym może jego wieś, bo wnioski mogą utknąć w procedurach.

Z jednej strony ma być głosem mieszkańców. Z drugiej – wie, że konflikt z urzędem może odbić się na jego wsi.

To jest dylemat, z którym mierzą się sołtysi w całej Polsce i dlatego uważam, że bardzo dobrze się stało, że to pytanie w końcu padło głośno. Czy to, że w wielu gminach w kraju sołtysi rezygnują przed końcem kadencji, to zawsze są tylko „sprawy osobiste”? Czy może nasz system jest tak skonstruowany, że rzeczywistość wiejska wymusza na sołtysach uległość, bo inaczej nic dla swojej wsi nie załatwią?

Nie chcę tutaj niczego przesądzać ani stawiać ostatecznych wyroków, bo każda gmina ma swoje realia. Warto jednak głośno o tym rozmawiać, patrzeć jak to wygląda u sąsiadów i zastanowić się, jak ten nasz samorząd powinien naprawdę działać, żeby głos mieszkańców był zawsze najważniejszy.

Po to właśnie powstała ta strona – żebyśmy mogli o takich realnych, ludzkich problemach dyskutować spokojnie, szczerze i bez internetowego jadu.